We slikken te snel en te veel

Mensen laten zich te gemakkelijk van alles voorschrijven en slikken dikwijls te snel en te veel, soms ook te weinig. Het Nederlands Instituut voor verantwoord medicijngebruik probeert pati�nten, artsen, instellingen en verzekeraars bij de les te krijgen.

Hij durft de stelling wel aan dat 25 procent van het medicijngebruik in Nederland foutief, onterecht duur of overbodig is. Ruud Coolen van Brakel, directeur van het in Utrecht gevestigde Instituut voor verantwoord medicijngebruik, draait er niet omheen: met geneesmiddelen wordt onzorgvuldig omgesprongen.

Op Europese schaal zijn we niet eens zulke overmatige slikkers, maar Coolen van Brakel ziet een verkeerde tendens: ,,Bij elk pijntje wordt onmiddellijk naar pijnstillers gegrepen en bij de geringste ontsteking moet er antibioticum komen. In veel gevallen is de gezondheidswinst minimaal. En soms wordt ook onterecht geen middel voorgeschreven waar dat wel het geval zou moeten zijn.''

Daar komt bij dat er veel mis gaat in de zorg. Coolen van Brakel: ,,We doen veel onderzoek naar voorschrijfgedrag en komen dan nogal wat afwijkingen tegen. Maar ook bij de pati�nten gaat veel fout. Mensen maken hun kuur niet af, gebruiken medicijnen door elkaar die risico opleveren of blijven te lang medicijnen slikken. Er valt veel te verbeteren.''

De vijftig medewerkers van het Instituut voor verantwoord medicijngebruik zijn dagelijks op pad om aan voorlichting, onderzoek en training te doen. Veiligheid en doelmatigheid zijn daarbij de sleutelwoorden. ,,Met geneesmiddelen kan veel misgaan. We moeten er dus alles aan doen om veilig gebruik te garanderen. Maar zeker zo belangrijk is de doelmatigheid: hoe krijgen we de beste kwaliteit tegen redelijke kosten?''

SCHERP

Omdat zijn door het ministerie van volksgezondheid gesubsidieerde instituut onafhankelijk is, kan Coolen van Brakel alle partijen even scherp aanspreken. Of het nu om de gebruikers (pati�nten), de voorschrijvers (artsen en instellingen) of de leveranciers (industrie en apothekers) gaat, ze komen allemaal aan bod.

Van de farmaceutische industrie accepteert het instituut geen opdrachten om belangenverstrengeling te voorkomen. Wel wordt er kritisch gekeken naar de wijze waarop pillenfabrikanten hun marketing doen en hoe ze artsen en instellingen proberen te be�nvloeden. ,,Daar maken we geen vrienden mee, maar we zien het wel als onze taak om de farmaceutische industrie kritisch te volgen. De industrie besteedt alleen al in Nederland per jaar �1 miljard aan marketing.''

Dat pati�nten mondiger zijn geworden, heeft in de geneesmiddelenvoorziening niet zoveel betekenis, is de indruk van Coolen van Brakel. ,,Mondigheid heeft alleen zin als je over kennis beschikt waarop je je mening kunt baseren. Als het om medicijnen gaat, is die kennis niet erg wijd verbreid. Zelfs art sen schieten daarin tekort.''

,,Pati�nten zijn misschien sneller dan vroeger geneigd om naar informatie te zoeken, bijvoorbeeld op internet. Maar dat helpt je ook lang niet altijd verder. Internet is een bron van veel dubieuze informatie. Van artsen en apothekers krijgen wij nogal eens te horen dat mensen op grond van informatie die ze achter de computer hebben vergaard met onzinnige vragen en eisen komen.''

Coolen van Brakel is er wel voorstander van dat pati�nten zich kritisch opstellen tegenover zorgverleners. ,,Als we een auto kopen, gaan we ook naar verschillende garages, waarom zou je over je gezondheid met het eerste het beste advies akkoord gaan?''

KWETSBAAR

Van gelijkwaardigheid zal nooit sprake zijn in de relatie tussen pati�nt, arts en apotheker. ,,Vlak trouwens ook de rol van emoties niet uit. Wanneer mensen door ziekte hulp zoeken, zijn ze kwetsbaar. Die emoties maken je positie bepaald niet sterker.''

Belangrijker dan individuele pati�n- ten zijn zorgverzekeraars en pati�ntenorganisaties als bewakers van verantwoord medicijngebruik, zegt Coolen van Brakel. ,,Net als wij zijn verzekeraars uit op kwaliteit en doelmatigheid. Door hun financi�le belang kunnen ze zich scherp opstellen tegenover zorgverleners, en daar heeft de pati�nt dikwijls baat bij.''

Pati�ntenorganisaties kunnen een rol spelen, om medicijngebruik beter af te stemmen op het belang van de pati�nt. ,,Bundeling van ervaringen is altijd goed. Daarom hebben wij op onze website www.meldpuntmedicijnen.nl de mogelijkheid om ervaringen met medicijnen met anderen te delen.''

Van de ruimere beschikbaarheid van medicijnen door internetaanbieders en leveranciers in het alternatieve circuit, is Coolen van Brakel niet zo gecharmeerd. ,,Medicijngebruik is het meest doelmatig bij goede begeleiding. Ruimere beschikbaarheid leidt alleen maar tot overconsumptie. Kijk maar eens naar de zelfzorgmiddelen die via de drogist en allerlei andere winkels beschikbaar komen.''